Geneteka: jak przeszukać bazę indeksów metrykalnych

Czym jest Geneteka i czego w niej nie ma?

Geneteka zawiera skrócone zapisy z ksiąg parafialnych i akt stanu cywilnego, a nie same księgi. Stworzył ją w 2006 roku Jacek Młochowski, jeszcze przed powstaniem Polskiego Towarzystwa Genealogicznego (PTG). Pierwszym zasobem były małżeństwa z Białobrzegów, a inspiracją Ogólnopolski Indeks Małżeństw do 1899 roku Marka Minakowskiego.

Indeksy tworzą wolontariusze, a baza podaje autora każdego z nich (na jego życzenie anonimowo, jako Incognito). Ręczne indeksowanie tłumaczy zarówno wartość Geneteki, jak i jej ograniczenia: człowiek mógł źle odczytać nazwisko albo pominąć część lat z księgi. Wyszukiwarka nie powie więc, że przodka nie było w parafii. Powie tylko, że nie ma go w tym, co dotąd zindeksowano.

Pełnej treści aktów ani zdjęć ksiąg tu nie znajdziesz. Skany leżą w osobnym serwisie.

Jak wyszukać nazwisko krok po kroku?

Zacznij od jednego, możliwie rzadkiego nazwiska i jednego województwa.

1. Wejdź na stronę Geneteki i wybierz województwo, w którym według dokumentów rodzina mieszkała.
2. Wpisz nazwisko w tej formie, w jakiej znasz je z aktu lub z rodzinnych papierów.
3. Po wybraniu województwa możesz wpisać dwa nazwiska naraz, na przykład drugie to panieńskie matki albo współmałżonka. Drugie nazwisko szybciej odsiewa przypadkowe zbieżności.
4. Ustaw zakres lat szeroko, od pierwszej do ostatniej daty, jaką podejrzewasz, i dopiero potem zawężaj.
5. Wybierz rodzaj aktu: urodzenia, małżeństwa albo zgony. Przy pierwszym podejściu zostaw wszystkie.
6. Uruchom wyszukiwanie, a gdy wyników jest za dużo, dodawaj filtry po jednym, żeby widzieć, który naprawdę coś zmienia.

Wyszukiwarka nie szuka tylko w nazwisku dziecka. Ta sama fraza trafia także do nazwiska panieńskiego matki, więc wynik może dotyczyć rodziny twojej babci, a nie tej, której szukasz. Wyniki obejmują też nazwiska podobne: po wpisaniu „Głogowski” pojawiają się na przykład Gładysz i Głosiński (tak opisuje to poradnik More Maiorum z 2016 roku). Nie zakładaj więc, że każdy wiersz dotyczy twojego nazwiska.

Jeżeli nie wiesz, w którym województwie zacząć, użyj Geneszukacza. To osobna wyszukiwarka PTG, która dla jednego nazwiska zlicza urodzenia, zgony i małżeństwa w każdym województwie oraz w Ukrainie, na Białorusi i na Litwie. Dzięki temu wiesz, gdzie nazwisko występuje w bazach, zanim zaczniesz szukać w samej Genetece.

Jak czytać wynik w Genetece?

Wynik to tabela, w której każdy wiersz odpowiada jednemu aktowi. Pokazuje rok, parafię, osoby i ich rodziców oraz autora indeksu. Lata wpisów pozwalają ułożyć kolejność pokoleń, a parafia podpowiada, gdzie rodzina mieszkała w danym momencie.

Najczęściej błędnie czyta się trzy rzeczy:

• Rodzaj aktu. Litery U, M i Z oznaczają urodzenia, małżeństwa i zgony. Zapis UMZ opisuje zasób, w którym są wszystkie trzy.
• Nazwisko w indeksie. To pisownia przepisana z księgi, czasem uproszczona, a to samo nazwisko mogło być zapisywane w kilku wariantach.
• Pokrewieństwo. Dwie osoby o tym samym nazwisku w jednej parafii nie muszą być spokrewnione. Łączy je dopiero akt, w którym występują rodzice albo świadkowie.

Przy każdym kandydacie zapisuj parafię, rok i miejsce w księdze, bo te dane pozwalają później znaleźć skan albo zamówić kopię.

Jak sprawdzić wynik w drugim źródle?

Każdy ważny wynik porównuj ze skanem albo ze zbiorem archiwalnym, zanim wpiszesz go do drzewa. Stosuję zasadę dwóch źródeł: indeks wskazuje, gdzie szukać, a akt potwierdza, co tam napisano. Gdy oba zgadzają się co do dat, imion rodziców i miejscowości, można budować dalej.

Skany akt metrykalnych PTG leżą w serwisie Metryki, znanym też jako Skanoteka (domena genealodzy.pl). Skanów szukaj bezpośrednio w Skanotece albo w portalu szukajwarchiwach.gov.pl. Jeśli skanu nie ma, parafia i rok pozwalają poprosić archiwum o odpis lub sprawdzić księgę na miejscu.

Gdy indeks i akt się różnią, uznaj za właściwy zapis z aktu i odnotuj w notatkach, że indeks podaje coś innego. Indeks to przepisany zapis, więc odstępstwo nie musi znaczyć, że akt dotyczy kogoś innego.

Co robić, gdy parafii lub lat brakuje?

Brak wyniku sprawdź na stronie „Zasoby w trakcie indeksacji”. Dla każdej parafii wymienia ona archiwum, w którym leżą księgi, lata w trakcie indeksacji, lata do zindeksowania oraz braki w zasobach. Jeśli twoja parafia figuruje jako „do zindeksowania”, szukanie w Genetece nie ma sensu i od razu przechodzisz do skanów lub archiwum.

Drugie miejsce kontroli to „Nowości w serwisie”, czyli dziennik dodanych indeksów z podziałem na województwa. Ten sam formularz po jakimś czasie może dać inny wynik, dlatego przy mniej opisanym regionie opłaca się powtarzać szukanie.

Kiedy parafii nie ma w Genetece, a skanu w Skanotece, zostaje szukanie w archiwach państwowych. Zrób to dopiero po sprawdzeniu, czy rodzina nie zmieniała parafii, bo wieś mogła należeć do innej parafii niż dziś.

Jakie są zasady korzystania z danych?

PTG udostępnia indeksy bezpłatnie i bez logowania. Wolno ci wykorzystywać dane w celach naukowych, edukacyjnych, popularyzatorskich i hobbystycznych. Zabronione jest masowe pobieranie danych oraz publikowanie większej części bazy na innej stronie.

W praktyce przepisuj do swojego drzewa wyniki, które dotyczą twojej rodziny, i zapisuj, skąd pochodzą, ale nie buduj własnej kopii bazy.