Krótko
Opisz każde zdjęcie w trzech warstwach: co widać, co wiadomo i co tylko przypuszczasz. Sam opis trzymaj w osobnym spisie, powiązanym ze zdjęciem numerem. Na odbitce wolno napisać najwyżej miękkim ołówkiem, delikatnie, na odwrocie. Gdy nie masz pewności co do osoby lub daty, zapisz przypuszczenie razem z jego podstawą, a nie pewnik.
Co zapisać o każdym zdjęciu
Dobry opis obejmuje kilka stałych pól, a każde z nich odpowiada na inne pytanie o zdjęcie. Samo „babcia i dziadek” to podpis. Opis zaczyna się wtedy, gdy ktoś obcy może z niego odtworzyć, kto, gdzie i kiedy. Lekcja Archiwum Państwowego w Przemyślu z 2020 roku omawia znaczenie opisu fotografii i zawiera zadanie „Opisz rodzinną fotografię”.
Pola, które warto mieć w spisie:
- numer zdjęcia, taki sam jak na odbitce i w nazwie skanu
- osoby, od lewej do prawej, z relacją do Ciebie
- miejsce, możliwie dokładne (miasto, ulica, podwórko)
- data albo przedział, np. „lata 30.”
- okazja (ślub, komunia, żniwa, zwykła niedziela)
- autor lub zakład fotograficzny, jeśli widać pieczęć
- skąd zdjęcie trafiło do rodziny (od kogo, z jakiej szuflady)
- źródło wiedzy: kto to powiedział albo po czym to rozpoznano
Przykład jednego opisu, wymyślony i ogólny: „Nr 014. Babcia przy domu, lata 30. Stoi przed drewnianym domem, w ciemnej sukience, z dzieckiem na ręku. Miejscowość: prawdopodobnie wieś rodzinna, bo taki sam płot widać na zdjęciu nr 009. Zdjęcie od ciotki, opis na podstawie jej relacji.”
Gdy czasu jest mało, wpisuję najpierw osoby, a dopiero potem resztę, bo datę i miejsce da się czasem odtworzyć z innych zdjęć.
Trzy warstwy opisu: widać, wiem, przypuszczam
Zapisz osobno to, co widać na zdjęciu, to, co wiadomo od kogoś lub z napisu, i to, co jest domysłem. Pierwsza warstwa to opis bez interpretacji: ludzie, ubrania, budynek, przedmioty. Druga to informacje z rozmowy lub z podpisu na odwrocie, razem z nazwiskiem osoby, która je podała. Trzecią oznacz słowem „prawdopodobnie” i dopisz, na czym się opiera, np. „prawdopodobnie lata 30., bo fryzura i sukienka pasują do zdjęcia nr 009”. Dzięki temu rodzinna legenda nie zamieni się po latach w pewnik, którego nikt nie umie sprawdzić.
Jak rozpoznać osoby, miejsce i czas
Żaden pojedynczy trop nie rozstrzyga sprawy, ale kilka razem pozwala zawęzić odpowiedź. Lekcja z Przemyśla wskazuje, że zmieniająca się moda, fryzury i wygląd miast pokazują upływ czasu na zdjęciach. Zacznij od tego, co najłatwiej sprawdzić:
- ubiór i fryzury, porównane z innymi zdjęciami z albumu
- wygląd ulicy, budynków i płotów, jeśli miejsce da się rozpoznać
- napisy i daty na odwrocie, także cudze, nawet niepewne
- pieczęć lub nazwa zakładu fotograficznego
- te same osoby i miejsca na innych odbitkach, które mają już opis
Do ustalenia, kto jest na zdjęciu (atrybucji), przydają się też zdjęcia sąsiednie. Jeśli ta sama kobieta stoi na trzech odbitkach, a na jednej ktoś ją podpisał, masz podstawę dla pozostałych. Zapisz to w polu „źródło wiedzy”.
Kiedy zrobiono to zdjęcie?
Najczęściej da się podać przedział, nie rok. Jeśli tropy nie dają pewności, zapisz np. „lata 30.” zamiast zgadywanej daty. Dokładny rok wpisuj tylko wtedy, gdy wynika z napisu, dokumentu lub wydarzenia, które ktoś potwierdził. Przedział jest uczciwszy, a później łatwo go zawęzić, gdy pojawi się nowa wskazówka.
Jak zebrać informacje od rodziny
Pokaż zdjęcia najstarszej osobie w rodzinie, bo to ona najczęściej rozpozna ludzi i miejsca, których nikt inny już nie pamięta. Zdjęcie działa tu jak pytanie: łatwiej opowiadać, patrząc na twarz, niż odpowiadać na pytanie „kto to był?” z pamięci. Zaczynaj od zdjęć z osobami, których nikt poza nią nie rozpozna, a dopiero potem bierz te łatwiejsze. Przy jednej rozmowie da się w ten sposób opisać kilkanaście odbitek.
Przy każdym zdjęciu zapytaj:
- kto jest na zdjęciu i kim był dla rozmówcy
- przy jakiej okazji je zrobiono
- w którym roku, a jeśli nie wie, to przed czym albo po czym
- gdzie to było
- kto robił zdjęcie
Odpowiedzi nagrywaj albo zapisuj od razu w notatce przy numerze zdjęcia. Gotowe pytania znajdziesz w tekście pytania do babci, a o prowadzeniu całej rozmowy przeczytasz w materiale o rozmowie z dziadkami. Odpowiedzi trafiają do warstwy „wiem”.
Jak nazywać krewnych w opisie
Pisz, kim dana osoba była względem Ciebie albo osoby stojącej na środku zdjęcia, bo samo „ciocia” nie powie nic komuś, kto będzie oglądał album za kilkadziesiąt lat. Jednoznaczne określenia, takie jak stryj, wuj czy kuzyn, wyjaśnia tekst o stopniach pokrewieństwa. Dodaj imię i nazwisko, jeśli je znasz, a przy nazwisku panieńskim zapisz je w nawiasie.
Gdzie zapisać opis, żeby nie zniszczyć zdjęcia
Najlepiej zapisać opis w spisie, czyli pliku albo zeszycie, powiązanym numerem ze zdjęciem i jego skanem. Numer łączy odbitkę z opisem, a sam spis chroni zdjęcie, bo nic na nim nie musisz pisać. Skan to kopia, do której przypisujesz opis, więc najpierw zrób go w jak najlepszej jakości, zgodnie z tekstem o skanowaniu starych zdjęć. Z kolorowymi odbitkami nie zwlekaj, bo starzeją się szybciej niż czarno-białe.
Na samej odbitce pisz najwyżej miękkim ołówkiem, delikatnie, na odwrocie.
| Miejsce zapisu | Zaleta | Ryzyko |
|---|---|---|
| Plik lub tabela w komputerze | Łatwo dopisywać, szukać i kopiować | Trzeba pilnować numeracji i kopii zapasowej |
| Zeszyt ze spisem | Działa bez komputera, widać w nim pismo rodziny | Jedna kopia, łatwo zgubić |
| Miękki ołówek na odwrocie | Numer zostaje przy zdjęciu | Za mocny nacisk zostawia ślad na awersie |
| Długopis, flamaster | Dobrze widoczne | Tusz przebija, odbija się na innych odbitkach |
| Naklejki | Szybko się je nakleja | Klej może zostawić ślad na odbitce, a naklejki trudno zdjąć |
Co zrobić z opisem po spisaniu
Gdy opis jest gotowy, zrób kopię spisu i trzymaj ją osobno od albumu. Opisane zdjęcia są też dobrym materiałem do tego, by spisać historię rodziny: każdy opis to materiał na akapit rodzinnej opowieści.
Jak przechowywać opisane zdjęcia
Po opisaniu schowaj odbitki tak, żeby opis i numer się zgadzały: w kopertach lub pudełkach, posortowane według numerów. O warunkach, które je chronią, przeczytasz w tekście o przechowywaniu dokumentów i fotografii.






Leave a Reply