Krótko
Stopień pokrewieństwa to liczba urodzeń, które dzielą dwie osoby, liczona od wybranej osoby, czyli probanta. W linii bocznej liczysz urodzenia od obu osób aż do wspólnego przodka i dodajesz oba wyniki. Rodzeństwo ma więc stopień 2, stryj, wuj i ciotka 3, a kuzyn 4.
Czym są stopnie pokrewieństwa?
Probant to osoba, od której liczy się wszystkie stopnie: w drzewie ta, od której zaczynasz, w dokumencie ta, której dotyczy wniosek lub akt. Krewny to ktoś połączony z probantem więzami krwi. Relacja wynika z filiacji, czyli pochodzenia od rodziców, oraz z koicji, czyli związku małżeńskiego lub partnerskiego rodziców.
Nazwa relacji zależy od dwóch rzeczy: stopnia (pierwszy, drugi, trzeci) i linii, prostej lub bocznej, wstępnej lub zstępnej.
Jak liczyć stopnie pokrewieństwa?
W linii prostej liczysz urodzenia między dwiema osobami, w bocznej idziesz do wspólnego przodka i dodajesz oba odcinki.
- Wybierz probanta i osobę, której stopień chcesz ustalić.
- Sprawdź, czy jedna z nich pochodzi od drugiej. Jeśli tak, to linia prosta: policz urodzenia od jednej do drugiej.
- Jeśli nie, znajdź wspólnego przodka, czyli najbliższą osobę, od której pochodzą obie.
- Policz urodzenia od probanta w górę do tego przodka.
- Policz urodzenia od przodka w dół do drugiej osoby.
- Dodaj oba wyniki.
Przykład z kuzynem: wspólnymi przodkami są dziadkowie. Odcinek w górę od probanta do dziadka i odcinek w dół od dziadka do kuzyna mają po tyle samo urodzeń. Po dodaniu wychodzi stopień 4.
| Odcinek | Urodzenia |
|---|---|
| Probant → rodzic | 1 |
| Rodzic → dziadek | 1 |
| Dziadek → rodzic kuzyna | 1 |
| Rodzic kuzyna → kuzyn | 1 |
| Razem | 4 |
Linia prosta: wstępna i zstępna
Syn dla ojca jest zstępnym, a ojciec dla syna wstępnym. Linia prosta obejmuje osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Przodkowie probanta (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie) tworzą linię wstępną, jego potomkowie (dzieci, wnuki, prawnuki) zstępną.
Własne nazwy w linii prostej sięgają trzeciego stopnia: pradziadek i prawnuk. Dalsze stopnie dostają przedrostek „pra-”, więc prapradziadek to stopień 4.
Linia boczna: rodzeństwo, wujostwo, kuzynostwo
Linia boczna łączy osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, ale nie od siebie. Rodzeństwo to dzieci tych samych rodziców, a rodzeństwo przyrodnie ma jednego wspólnego rodzica. Wujostwo to rodzeństwo rodziców, kuzynostwo to dzieci rodzeństwa rodziców.
Kto jest którego stopnia: tabela
Siostra, tak jak brat, ma stopień 2 w linii bocznej. Przyrodnia siostra także, bo wspólny rodzic daje te same dwa urodzenia. Stopień 4 ma kuzyn, czyli dziecko rodzeństwa rodzica.
| Osoba (dla probanta) | Linia | Stopień |
|---|---|---|
| Rodzic, dziecko | prosta (wstępna, zstępna) | 1 |
| Dziadek, wnuk | prosta | 2 |
| Pradziadek, prawnuk | prosta | 3 |
| Rodzeństwo (brat, siostra) | boczna | 2 |
| Stryj, wuj, ciotka | boczna | 3 |
| Bratanek, siostrzeniec | boczna | 3 |
| Kuzyn | boczna | 4 |
| Kuzyn drugiego stopnia (wspólny pradziadek) | boczna | 6 |
Ta sama osoba ma dla dwóch krewnych inną nazwę: brat ojca jest dla ciebie stryjem, a dla twojego ojca bratem. Dlatego stopień zapisuję zawsze od probanta.
Stryj, wuj, ciotka: kto jest kim
Stryj to brat ojca, a wuj to brat matki. Podział wskazuje stronę rodziny: po samej nazwie wiesz, w której gałęzi drzewa go szukać. Stryj wywodzi się od łac. patruus, a staropolskie „ociec” oznaczało pierwotnie „ojcowski” i dotyczyło każdego krewnego po ojcu (jagodzinski.prv.pl). O korzeniach słów w rodzinie jest też tekst o pochodzeniu nazwiska.
- Ciotka to siostra któregokolwiek z rodziców.
- Stryjenka to żona stryja.
- Bratanek to dziecko brata, siostrzeniec dziecko siostry.
- Kuzyn to dziecko stryja, wuja lub ciotki.
Te nazwy słychać w opowieściach starszych krewnych, a o co ich pytać, podpowiada tekst pytania do najstarszych w rodzinie.
Linia po mieczu i po kądzieli
Po mieczu to linia ojcowska, po kądzieli linia macierzysta. W genealogii rozdzielają dwie gałęzie drzewa, więc poszukiwania możesz zaplanować osobno dla rodziny ojca i osobno dla rodziny matki. Stryj należy do linii po mieczu, wuj do linii po kądzieli.
Krewni i powinowaci: czym się różnią
Krewni łączą się pochodzeniem, powinowaci małżeństwem. Do powinowatych należą zięć, szwagier i teściowa; słowo wiąże się z „powinnością”. Stopnie z tabeli dotyczą wyłącznie krewnych, powinowactwa tu nie liczymy.
Jak zapisać pokrewieństwo w drzewie genealogicznym
Wpisz stopień względem probanta i opisz go nazwą oraz linią, na przykład „stryj, linia boczna, 3. stopień”. Sama liczba nie wystarcza, bo stryj i bratanek mają ten sam stopień 3, a to różne osoby. Zapis stosujesz przy każdej osobie, a kolejność prac opisuje poradnik drzewo genealogiczne krok po kroku.
Czy kuzyn trzeciego stopnia to to samo co kuzyn drugiego stopnia?
Nie. „Kuzyn drugiego stopnia” w mowie to zwykle osoba ze wspólnym pradziadkiem, czyli wnuk rodzeństwa dziadka. W liczeniu urodzeń daje to 3+3, czyli 6. „Kuzyn trzeciego stopnia” nie ma ustalonego znaczenia, więc w dokumentach podawaj stopień liczbowy, a nie nazwę potoczną.
Jak użyć stopni w poszukiwaniach przodków?
Osoby szukasz po relacji do probanta, na przykład wuja jako świadka ślubu. W aktach stanu cywilnego pojawiają się świadkowie i krewni, a nazwa relacji podpowiada, po której stronie rodziny szukać ich nazwisk.





Dodaj komentarz