Stopnie pokrewieństwa: kuzyn, stryj, wuj

Awatar Halina Gwiazdowska

4 min czytania

Dłonie starszej osoby przy drewnianym puzderku i pamiątkach rodzinnych na starym stole

Krótko

Stopień pokrewieństwa to liczba urodzeń, które dzielą dwie osoby, liczona od wybranej osoby, czyli probanta. W linii bocznej liczysz urodzenia od obu osób aż do wspólnego przodka i dodajesz oba wyniki. Rodzeństwo ma więc stopień 2, stryj, wuj i ciotka 3, a kuzyn 4.

Czym są stopnie pokrewieństwa?

Probant to osoba, od której liczy się wszystkie stopnie: w drzewie ta, od której zaczynasz, w dokumencie ta, której dotyczy wniosek lub akt. Krewny to ktoś połączony z probantem więzami krwi. Relacja wynika z filiacji, czyli pochodzenia od rodziców, oraz z koicji, czyli związku małżeńskiego lub partnerskiego rodziców.

Nazwa relacji zależy od dwóch rzeczy: stopnia (pierwszy, drugi, trzeci) i linii, prostej lub bocznej, wstępnej lub zstępnej.

Jak liczyć stopnie pokrewieństwa?

W linii prostej liczysz urodzenia między dwiema osobami, w bocznej idziesz do wspólnego przodka i dodajesz oba odcinki.

  1. Wybierz probanta i osobę, której stopień chcesz ustalić.
  2. Sprawdź, czy jedna z nich pochodzi od drugiej. Jeśli tak, to linia prosta: policz urodzenia od jednej do drugiej.
  3. Jeśli nie, znajdź wspólnego przodka, czyli najbliższą osobę, od której pochodzą obie.
  4. Policz urodzenia od probanta w górę do tego przodka.
  5. Policz urodzenia od przodka w dół do drugiej osoby.
  6. Dodaj oba wyniki.

Przykład z kuzynem: wspólnymi przodkami są dziadkowie. Odcinek w górę od probanta do dziadka i odcinek w dół od dziadka do kuzyna mają po tyle samo urodzeń. Po dodaniu wychodzi stopień 4.

Odcinek Urodzenia
Probant → rodzic 1
Rodzic → dziadek 1
Dziadek → rodzic kuzyna 1
Rodzic kuzyna → kuzyn 1
Razem 4

Linia prosta: wstępna i zstępna

Syn dla ojca jest zstępnym, a ojciec dla syna wstępnym. Linia prosta obejmuje osoby, z których jedna pochodzi od drugiej. Przodkowie probanta (rodzice, dziadkowie, pradziadkowie) tworzą linię wstępną, jego potomkowie (dzieci, wnuki, prawnuki) zstępną.

Własne nazwy w linii prostej sięgają trzeciego stopnia: pradziadek i prawnuk. Dalsze stopnie dostają przedrostek „pra-”, więc prapradziadek to stopień 4.

Linia boczna: rodzeństwo, wujostwo, kuzynostwo

Linia boczna łączy osoby, które pochodzą od wspólnego przodka, ale nie od siebie. Rodzeństwo to dzieci tych samych rodziców, a rodzeństwo przyrodnie ma jednego wspólnego rodzica. Wujostwo to rodzeństwo rodziców, kuzynostwo to dzieci rodzeństwa rodziców.

Kto jest którego stopnia: tabela

Siostra, tak jak brat, ma stopień 2 w linii bocznej. Przyrodnia siostra także, bo wspólny rodzic daje te same dwa urodzenia. Stopień 4 ma kuzyn, czyli dziecko rodzeństwa rodzica.

Osoba (dla probanta) Linia Stopień
Rodzic, dziecko prosta (wstępna, zstępna) 1
Dziadek, wnuk prosta 2
Pradziadek, prawnuk prosta 3
Rodzeństwo (brat, siostra) boczna 2
Stryj, wuj, ciotka boczna 3
Bratanek, siostrzeniec boczna 3
Kuzyn boczna 4
Kuzyn drugiego stopnia (wspólny pradziadek) boczna 6

Ta sama osoba ma dla dwóch krewnych inną nazwę: brat ojca jest dla ciebie stryjem, a dla twojego ojca bratem. Dlatego stopień zapisuję zawsze od probanta.

Stryj, wuj, ciotka: kto jest kim

Stryj to brat ojca, a wuj to brat matki. Podział wskazuje stronę rodziny: po samej nazwie wiesz, w której gałęzi drzewa go szukać. Stryj wywodzi się od łac. patruus, a staropolskie „ociec” oznaczało pierwotnie „ojcowski” i dotyczyło każdego krewnego po ojcu (jagodzinski.prv.pl). O korzeniach słów w rodzinie jest też tekst o pochodzeniu nazwiska.

  • Ciotka to siostra któregokolwiek z rodziców.
  • Stryjenka to żona stryja.
  • Bratanek to dziecko brata, siostrzeniec dziecko siostry.
  • Kuzyn to dziecko stryja, wuja lub ciotki.

Te nazwy słychać w opowieściach starszych krewnych, a o co ich pytać, podpowiada tekst pytania do najstarszych w rodzinie.

Linia po mieczu i po kądzieli

Po mieczu to linia ojcowska, po kądzieli linia macierzysta. W genealogii rozdzielają dwie gałęzie drzewa, więc poszukiwania możesz zaplanować osobno dla rodziny ojca i osobno dla rodziny matki. Stryj należy do linii po mieczu, wuj do linii po kądzieli.

Krewni i powinowaci: czym się różnią

Krewni łączą się pochodzeniem, powinowaci małżeństwem. Do powinowatych należą zięć, szwagier i teściowa; słowo wiąże się z „powinnością”. Stopnie z tabeli dotyczą wyłącznie krewnych, powinowactwa tu nie liczymy.

Jak zapisać pokrewieństwo w drzewie genealogicznym

Wpisz stopień względem probanta i opisz go nazwą oraz linią, na przykład „stryj, linia boczna, 3. stopień”. Sama liczba nie wystarcza, bo stryj i bratanek mają ten sam stopień 3, a to różne osoby. Zapis stosujesz przy każdej osobie, a kolejność prac opisuje poradnik drzewo genealogiczne krok po kroku.

Czy kuzyn trzeciego stopnia to to samo co kuzyn drugiego stopnia?

Nie. „Kuzyn drugiego stopnia” w mowie to zwykle osoba ze wspólnym pradziadkiem, czyli wnuk rodzeństwa dziadka. W liczeniu urodzeń daje to 3+3, czyli 6. „Kuzyn trzeciego stopnia” nie ma ustalonego znaczenia, więc w dokumentach podawaj stopień liczbowy, a nie nazwę potoczną.

Jak użyć stopni w poszukiwaniach przodków?

Osoby szukasz po relacji do probanta, na przykład wuja jako świadka ślubu. W aktach stanu cywilnego pojawiają się świadkowie i krewni, a nazwa relacji podpowiada, po której stronie rodziny szukać ich nazwisk.

Awatar Halina Gwiazdowska

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *